“Püşk atılıb. İndi ABŞ sona qədər getməli və rejimi dəyişməlidir. Lakin bunu quru əməliyyatı olmadan etmək mümkün deyil".

Bu fikirlər İran ətrafında gərginliyin artdığı bir vaxtda səsləndirilir və Vaşinqtonun qarşısında duran ən kritik sualı gündəmə gətirir: ABŞ-ın İrana qarşı mümkün hərbi eskalasiyası prezident Donald Trampın siyasi taleyini müəyyən edə bilərmi?

Hazırkı mərhələdə ABŞ və İsrailin zərbələri regionda yeni reallıq formalaşdırıb. İran daxilində hərbi və siyasi strukturların zəiflədiyi, ali dini rəhbərlikdə dəyişiklik baş verdiyi bir dövrdə Vaşinqton üçün əsas dilemma bundan ibarətdir: məhdud zərbələrlə kifayətlənmək, yoxsa prosesin məntiqi davamı kimi rejim dəyişikliyinə qədər getmək?

Amerika siyasi dairələrində iki yanaşma formalaşıb. Birinci mövqeyə görə, yarımçıq hərbi müdaxilə İranı zəiflətmək əvəzinə daha radikal addımlara sövq edə bilər və ABŞ-ın strateji nüfuzuna zərbə vurar. Bu baxımdan “sona qədər getmək” arqumenti irəli sürülür. Lakin ikinci mövqe xəbərdarlıq edir ki, rejim dəyişikliyi yalnız hava zərbələri ilə mümkün deyil və bu, quru əməliyyatı tələb edir. Quru əməliyyatı isə həm hərbi, həm maliyyə, həm də daxili siyasi baxımdan son dərəcə risklidir.

Məsələ yalnız xarici siyasət çərçivəsində qiymətləndirilmir. ABŞ-da qarşıdan gələn seçkilər fonunda İran böhranı prezident Tramp üçün həm imkan, həm də təhlükə yaradır. Sürətli və “qələbə” kimi təqdim oluna bilən nəticə onun siyasi mövqeyini gücləndirə bilər. Lakin uzunmüddətli və itkilərlə müşayiət olunan müharibə Amerika cəmiyyətində ciddi narazılıq doğura bilər.

Tarixi təcrübə göstərir ki, Yaxın Şərqdə quru əməliyyatları gözlənildiyindən daha mürəkkəb nəticələr doğurur. İran isə İraq və ya Əfqanıstan deyil. Əhalisi çox, coğrafiyası geniş və güclü milli identikliyə malik olan bir ölkədə rejim dəyişikliyi cəhdi regional münaqişəni daha geniş miqyaslı qarşıdurmaya çevirə bilər.

Buna görə də Vaşinqtonun qarşısında duran seçim strateji baxımdan son dərəcə həssasdır: məhdud hərbi təzyiq və danışıqlar yolu, yoxsa açıq eskalasiya və quru müdaxiləsi? Hər iki ssenari prezident üçün siyasi risklər daşıyır.

Hazırkı mərhələdə bir məsələ aydındır: İran ətrafında baş verənlər təkcə regional təhlükəsizlik məsələsi deyil. Bu böhran ABŞ-ın qlobal liderlik iddiasını və prezident Donald Trampın siyasi gələcəyini müəyyən edə biləcək faktora çevrilə bilər. Zaman göstərəcək ki, Vaşinqton “püşk atılıb” məntiqi ilə sona qədər gedəcək, yoxsa strateji pauza verərək diplomatik həll yoluna üstünlük verəcək.

(BBC-nin məlumatları əsasında)